Micro:bit ile LED Ekran ve Buton Kullanımı

BBC micro:bit'i elinize aldığınızda dikkatinizi çeken ilk iki donanım unsuru; ön yüzdeki **5x5 kırmızı LED matrisi** ile sağ ve sol tarafta yer alan **A ve B fiziksel butonlarıdır**. Bu iki bileşen; dış dünyadan fiziksel bir komut almak (girdi / input) ve kullanıcıya görsel bir bilgi sunmak (çıktı / output) için ihtiyacınız olan en temel kullanıcı arayüzünü (UI) oluşturur.

Bu kapsamlı rehberde; 25 LED'den oluşan matrisin koordinat sistemini, metin ve sayı yazdırma fonksiyonlarını, özel animasyon kareleri çizmeyi, A, B ve A+B kombine buton kontrollerini ve Micro:bit V2 ile gelen dokunmatik logoyu adım adım inceliyoruz.

---

1. 5x5 LED Matrisinin Anatomisi ve Koordinat Düzlemi

micro:bit'in ekranı toplam **25 adet bağımsız kırmızı LED**den oluşur. Bu LED'ler 5 sütun ve 5 satırlık bir ızgara (grid) şeklinde dizilmiştir:

**X Ekseni (Sütunlar):** Soldan sağa doğru **0, 1, 2, 3, 4** olarak numaralandırılır (0 en sol sütun, 4 en sağ sütundur).

**Y Ekseni (Satırlar):** Yukarıdan aşağıya doğru **0, 1, 2, 3, 4** olarak numaralandırılır (0 en üst satır, 4 en alt satırdır).

**Merkez Noktası:** Tam ortadaki LED'in koordinatı **(X=2, Y=2)** noktasıdır.

Bu koordinat sistemi sayesinde dilediğiniz tek bir LED'i `[çiz x: 2 y: 2]` bloğu ile yakabilir veya `[sil x: 2 y: 2]` ile söndürebilirsiniz.

---

2. LED Ekranda Görsel Gösterme Yöntemleri

MakeCode blok paletinde "Temel" (Basic) kategorisi altında ekrana görüntü basmak için 4 farklı blok bulunur:

1. **Simgesini Göster (Show Icon):** Kalp, Gülen Yüz, Üzgün Yüz, Tik İşareti, Çarpı, Hayalet gibi önceden çizilmiş 40'tan fazla hazır piktogramı tek tıkla ekrana basar.

2. **LED'leri Göster (Show LEDs):** 5x5'lik boş bir kutucuk tablosu açar; farenizle dilediğiniz kutucuklara tıklayarak kendi harflerinizi, sembollerinizi veya karakterlerinizi piksel piksel çizebilirsiniz.

3. **Dizgiyi Göster (Show String):** 5 harften uzun metinleri (örneğin "RobotKodla") ekrandan sağdan sola doğru kayan bir haber bülteni alt yazısı gibi pürüzsüzce kaydırır.

4. **Numarayı Göster (Show Number):** Bir sıcaklık değerini, zarı veya skoru doğrudan rakam olarak gösterir. Sayı iki basamaklıysa (örneğin "42") otomatik olarak kaydırarak gösterir.

---

3. Buton Kontrolleri: A, B ve A+B Kombinasyonu

micro:bit üzerinde iki adet fiziksel taktil buton yer alır. MakeCode bu butonlar için 3 farklı etkinlik durumu sunar:

**A Butonuna Basıldığında:** Sadece sol butona basıldığında tetiklenir.

**B Butonuna Basıldığında:** Sadece sağ butona basıldığında tetiklenir.

**A+B Butonuna Basıldığında:** İki butona aynı anda basıldığında tetiklenir (Gizli özellikler veya sıfırlama için harikadır).

Uygulama: İki Butonlu Dijital Zikirmatik / Sayaç

Aşağıdaki kod A butonuna basıldığında sayıyı bir artırır, B butonuna basıldığında bir azaltır, A ve B'ye aynı anda basıldığında ise sayacı sıfırlar:

[başlangıçta]
    [sayac v] değişkenini (0) yap
    [numarayı göster (sayac)]

[A butonuna basıldığında]
    [sayac v] değişkenini (1) kadar değiştir
    [numarayı göster (sayac)]

[B butonuna basıldığında]
    [sayac v] değişkenini (-1) kadar değiştir
    [numarayı göster (sayac)]

[A+B butonuna basıldığında]
    [sayac v] değişkenini (0) yap
    [simgesini göster (Tik İşareti)]
    [(500) ms bekle]
    [numarayı göster (sayac)]

---

4. Micro:bit V2 ile Gelen Yeni Oyuncu: Dokunmatik Logo

Eğer yeni nesil Micro:bit V2 kullanıyorsanız, kartın ön yüzündeki altın sarısı renkli **micro:bit logosu** aslında kapasitif bir dokunmatik sensördür!

Telefon ekranları gibi çalışır; parmağınızı logoya hafifçe dokundurduğunuzda vücudunuzdaki statik yükü algılar.

MakeCode'da `[logoya dokunulduğunda]` bloğu kullanılarak 4. bir buton gibi projelere dahil edilebilir.

---

5. Parlaklık Ayarı ve LED'lerle Canlandırma (Animasyon)

LED'lerin parlaklığı 0 (tamamen sönük) ile 255 (maksimum parlaklık) arasında ayarlanabilir.

**Nefes Alan Kalp Animasyonu:** Bir döngü içinde önce küçük kalp simgesini gösterip parlaklığı 100 yapıp, ardından büyük kalp simgesini gösterip parlaklığı 255 yaparak atan bir kalp animasyonu oluşturabilirsiniz. Bu teknik tıpkı çizgi filmlerdeki kare kare canlandırma mantığını somutlaştırır.

---

6. Kapsamlı Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Ekrandaki kayan yazının hızını nasıl değiştirebilirim?

MakeCode'da "Gelişmiş" menüsünün altındaki fonksiyonlar veya Python modunda `display.scroll("Metin", delay=80)` komutu kullanılarak harflerin geçiş hızı milisaniye bazında hızlandırılabilir veya yavaşlatılabilir.

Butonlara basıldığında bazen çift algılama yapıyor, neden?

Buna mekanik kontak sıçraması (bouncing) denir. MakeCode arka planda bunu yazılımsal olarak filtreler; ancak çok hızlı peş peşe basıldığında algılamayı kaçırmamak için buton kodlarının sonuna `(100) ms bekle` bloğu koymak en kararlı çözümdür.

---

7. LED Matrisinde Grafikler ve Çubuk Göstergeler (Bar Graph)

micro:bit'in LED matrisi yalnızca yazı yazmakla kalmaz; ortamdaki ses şiddetini, sıcaklığı veya ışık seviyesini tıpkı bir ekolayzır gibi dikey çubuk grafik olarak da gösterebilir:

`[grafiğini çiz (ses seviyesi) en fazla (255)]` bloğunu kullandığınızda, ses arttıkça 25 LED aşağıdan yukarıya doğru kademeli olarak dolar. Bu özellik bilimsel deneylerde veri görselleştirmeyi çocuk oyuncağı haline getirir.

---

8. Butonlarla Çok Fonksiyonlu Menü Tasarımı

Projelerinizde birden fazla modu (örneğin Mod 1: Termometre, Mod 2: Pusula, Mod 3: Oyun) tek bir kartta toplamak için durum makinesi (state machine) algoritması kurabilirsiniz:

`Mod` adında bir değişken tanımlayın.

A butonuna her basıldığında `Mod` değişkeni 1 artsın.

`Eğer Mod = 1 ise sıcaklığı göster, Eğer Mod = 2 ise pusulayı göster` diyerek tek bir micro:bit'i çok amaçlı bir İsviçre çakısına dönüştürebilirsiniz.

---

9. 5x5 LED Matriste Kendi Özel İkon ve Karakterlerinizi Çizme

MakeCode editöründe yalnızca varsayılan gülen yüz veya kalp ikonlarıyla sınırlı değilsiniz; kendi özgün karakterlerinizi de piksellerle tasarlayabilirsiniz:

`Temel` sekmesindeki `[göster simge]` yerine `[göster ledler]` bloğunu aldığınızda, ekranda 25 adet tıklanabilir kutucuk içeren 5x5'lik bir kare ızgara açılır.

İstediğiniz piksellere fareyle tıklayarak kendi uzay geminizi, kedi suratınızı veya oyun karakterinizin adım atma animasyonunu kare kare çizebilirsiniz.

İki farklı 5x5 deseni aralarına 200 ms bekleme süresi koyarak art arda oynattığınızda ekranda büyüleyici bir mini animasyon oluşturabilirsiniz!

---

10. Dokunmatik Logo (v2) ile Çoklu Menü Yönetimi

micro:bit v2 üzerindeki kapasitif altın logo, A ve B butonlarına ek olarak projelerinize 3. bir kontrol kanalı kazandırır:

`girdi` menüsünden `[logo basıldığında]` bloğunu ekleyerek özel acil durum modları veya ekranı sıfırlama komutları tanımlayabilirsiniz.

A butonu sayıyı artırırken, B butonu sayıyı azaltabilir; logoya dokunulduğunda ise sayı sıfırlanabilir. Bu sade kullanım öğrencilere sezgisel kullanıcı arayüzü (UI) tasarım mantığını öğretir.

---

Sonuç

5x5 LED matrisi ve butonlar, micro:bit projelerinde kullanıcıyla etkileşim kurmanın en zarif ve güçlü yoludur. Bu iki temel aracı ustalıkla kullanan bir öğrenci; dijital saatler, mini oyunlar ve interaktif rozetler tasarlayabilir. Diğer heyecan verici projeler için sitemizin [Micro:bit Dersleri](/dersler) bölümünü inceleyebilirsiniz!